Od keynesizmu do leseferyzmu. Reformy neoliberalne i ich wpływ na społeczeństwo

Żyjemy w epoce neoliberalnej. Model polityki odziedziczony po Margaret Thatcher nadal dominuje społeczną świadomość. Słynne There Is No Alternative nadal pozostaje imperatywem ekonomicznym polityki wielu państw. Jaka jest historia neoliberalizmu i jego skutki dla społeczeństwa.


Neoliberalizm jest współcześnie używany w odniesieniu do polityki reform zorientowanych na rynek, takich jak eliminacja kontroli cen, deregulacja rynków kapitałowych, obniżenie barier handlowych i zmniejszenie, zwłaszcza poprzez prywatyzację i oszczędności, wpływu państwa w gospodarce. Neoliberalizm jest dominującą ideologią przenikającą politykę publiczną wielu rządów w krajach rozwiniętych i rozwijających się oraz agencji międzynarodowych, takich jak Bank Światowy, Międzynarodowy Fundusz Walutowy, Światowa Organizacja Handlu i ONZ.


Neoliberalizm to filozofia, zgodnie z którą wolność ekonomiczna jest podstawową wolnością, wzrost gospodarczy jest głównym celem społeczeństwa, a korporacja nastawiona na zysk jest idealną formą organizacji.


Społeczeństwa nie zawsze były zorganizowane w taki sposób. W okresie złotej ery kapitalizmu, poprzedzającej epokę neoliberalną, w polityce ekonomicznej dominował model keynesowski. Globalny keynesizm można opisać jako podejście do ekonomii, które kładzie nacisk na odpowiedzialne publiczne zarządzanie problemami gospodarczymi w kontekście systemu-świata. Ekonomia keynesowska jest makroekonomiczną teorią ekonomiczną całkowitych wydatków w gospodarce i ich wpływu na produkcję, zatrudnienie i inflację. Opierając się na swojej teorii, Keynes opowiadał się za zwiększeniem wydatków rządowych i obniżeniem podatków w celu pobudzenia popytu i wyciągnięcia światowej gospodarki z depresji.


Neoliberalizm rozpoczął się wraz z radykalnym demontażem gospodarki mieszanej. Rząd Thatcher obniżył podatki dochodowe i ograniczył państwowe wydatki na usługi publiczne. Pogorszony został prawny status związków zawodowych i zniesiono kontrolę kapitału. Następnym krokiem była prywatyzacja na szeroką skalę. Podniesiono stopy procentowe. Stopy bezrobocia poszybowały w górę. Dewastacji uległo wiele centrów przemysłowych, będących dotychczas rdzeniem gospodarki eksportowej. Podobnie postępował Ronald Reagan w USA. To jemu zawdzięczamy teorię skapywania, mówiącą, że korzyść najbogatszych jest korzyścią całego społeczeństwa. Fundamentem ekonomicznym polityki gospodarczej stała się ekonomia podażowa. Masowo cięto etaty i minimalizowano inwestycje.


Jaki jest społeczny wymiar reform przeprowadzanych na modłę neoliberalną? Neoliberalne reformy prowadzą do głębokich zmian w systemach opieki zdrowotnej na całym świecie, ze względu na ich nacisk na wolny rynek, a nie prawo do zdrowia. Osoby niepełnosprawne mogą znaleźć się w szczególnie niekorzystnej sytuacji w wyniku takich reform ze względu na ich zwiększone potrzeby w zakresie opieki zdrowotnej i niższy status społeczno-ekonomiczny. W skali globalnej wprowadzenie polityki neoliberalnej doprowadziło do wielu szkodliwych skutków społeczno-gospodarczych, w tym do wzrostu ubóstwa, bezrobocia i pogorszenia dystrybucji dochodów, znacznie pogłębiając społeczne rozwarstwienie między bogatymi i biednymi.


W przeszłości skutkami neoliberalnej polityki były kryzysy zadłużenia, poważna degradacja środowiska i krach gospodarek, załamanie waluty, rosnące bezrobocie, rosnące ceny żywności i paliw oraz spadające płace.


Neoliberalizm zdaje się być współcześnie na wyczerpaniu. Szereg problemów, jaki wywołuje, spowodował pytania o to, jak lepiej urządzić społeczeństwo. Coraz częściej dyskutuje się o ponownym korzystaniu z propozycji Keynesa. Ekonomia keynesowska zawsze była obecna, ale uśpiona. Jednak w ostatnim czasie COVID-19 pobudził ekonomię keynesowską do aktywnego wejścia do gry. ... Zgodnie z podstawowym rozumieniem deficytów ekonomii keynesowskiej, nadwyżki muszą być realizowane w dobrych czasach, a deficyty w złych czasach. Dzisiaj wolnorynkowi radykałowie uważają Keynesa za lewicowca, ponieważ upierał się, że rządy mają do odegrania ważną rolę w życiu gospodarczym. Był on bez wątpienia jednym z najważniejszych ekonomistów poprzedniego stulecia.