Współczesny kapitalizm a wolny rynek i doskonała konkurencja. Znaczenie wielkich firm w dzisiejszym systemie.


Dzisiejszym systemem społecznym jest kapitalizm. Gospodarka kapitalistyczna nastawiona jest na produkcję w celu osiągania zysku. Zysk to różnica między przychodem a kosztami, które są wynikiem produkcji. Wszelkie dobra kapitałowe, lub też środki produkcji, należą w takiej organizacji społecznej do kapitalistów, nie pracowników. Posiadaczami kapitału są także udziałowcy w firmach. To oni czerpią zyski z produkcji, podczas gdy pracownicy najemni otrzymują niewielką część wypracowanej przez siebie wartości. Wszystko to odbywa się w warunkach konkurencji rynkowej w warunkach wolnego rynku.


Ważnym aspektem każdego procesu produkcyjnego jest podział pracy. Podział pracy polega na podzieleniu produkcji na wyspecjalizowane, mniejsze części. Takie podejście zwiększa produktywność. Proces ten wspierany jest przez takie zmiany cywilizacyjne jak mechanizacja. W znacznym stopniu zmieniają się technologie produkcji, aktorzy gospodarczy i instytucje gospodarcze.



Wolny rynek jest systemem gospodarczym opartym na podaży i popycie z niewielką kontrolą rządu lub bez niej. Wolne rynki charakteryzują się spontanicznym i zdecentralizowanym porządkiem ustaleń, dzięki którym jednostki podejmują decyzje gospodarcze. Wolny rynek nierzadko budzi szereg kontrowersji. W gospodarce wolnorynkowej niektórzy członkowie społeczeństwa nie będą mogli pracować, np. osoby starsze, dzieci lub inni, którzy są bezrobotni, ponieważ ich umiejętności nie są zbywalne. Pozostaną w tyle przez gospodarkę i bez dochodów popadną w biedę. Zaletą gospodarki wolnorynkowej jest to, że kiedy działa, może zarówno nagradzać, jak i utrwalać innowacje i ciężką pracę. Wadą gospodarek wolnorynkowych jest to, że są one z natury bardziej ryzykowne, przez co faworyzują tych, którzy zaczynają z większym kapitałem i zasobami. Zabezpieczenie takich grup ludności często staje się kwestią aktywnej roli państwa w gospodarce.


Podstawowym podmiotem gospodarczym w społeczeństwie kształtowanym przez ekonomię o paradygmacie rynkowym jest przedsiębiorstwo. Organizacja współczesnych firm jest bardzo skomplikowana. Często funkcjonuje na zasadzie ograniczonej odpowiedzialności. Struktury dzisiejszych biznesów są bardzo złożone. Jedna firma może zatrudniać nawet kilka tysięcy pracowników w różnych częściach świata. To powoduje konieczność wprowadzania w nich biurokratycznych struktur zarządzania. Rynki mają dziś charakter globalny. Większość rynków zajmowanych jest przez wielkie korporacje, które dążą do monopolizacji wpływów. Ich siła rynkowa jest ogromna, co pozwala firmom na dosyć swobodne stosowanie zagrywek dążących do maksymalizacji ich zysków. Takie zachowania szkodzą idealnej konkurencji, stanowi gloryfikowanemu we wcześniejszych fazach kapitalizmu. Rynek monopolistyczny to teoretyczny warunek opisujący rynek, na którym tylko jedna firma może oferować publicznie produkty i usługi. W modelu czysto monopolistycznym firma monopolistyczna może ograniczać produkcję, podnosić ceny i w dłuższej perspektywie cieszyć się ponadprzeciętnymi zyskami. W teorii nie mamy takiej organizacji społecznej, ale praktyka coraz bardziej skłania się w tę stronę.


Współczesny kapitalizm znacząco różni się od swojej pierwotnej wersji. Mamy do czynienia z procesami, które w XIX wiecznej Wielkiej Brytanii, czasach tworzenia teorii przez Adama Smitha, byłyby nie do pomyślenia. Okoliczności te zmuszają nas do ciągłego namysłu nad ekonomią.